Design patterns: Singleton, Factory, Observer, Strategy

Singleton: chỉ một thể hiện

Đảm bảo một class chỉ có đúng một instance và ai cũng dùng chung nó. Ví dụ: connection pool, logger, config. Nhưng trong JS, module tự bản chất là singleton — đừng viết pattern này cho vui.

// File: config.ts
// Module trong JS đã là singleton: ai import cũng cùng một object
export const config = {
  port: Number(process.env.PORT || 3000),
  dbUrl: process.env.DATABASE_URL,
  jwtSecret: process.env.JWT_SECRET,
};

Factory: để nơi khác quyết định tạo gì

Factory là hàm tạo object mà người gọi không cần biết class cụ thể. Rất hữu ích khi logic tạo phức tạp hoặc loại object phụ thuộc điều kiện.

// File: factory.js
// Factory: dựa vào role để tạo đối tượng có quyền khác nhau
export function createUser(role) {
  const base = { id: uuid(), createdAt: new Date() };
  if (role === "admin") return { ...base, permissions: ["*"] };
  if (role === "recruiter")
    return { ...base, permissions: ["jobs.write"] };
  return { ...base, permissions: ["jobs.read"] };
}

// Người gọi chỉ cần: createUser(req.body.role)

Observer: thông báo khi có thay đổi

Một đối tượng (subject) giữ danh sách các “người quan sát” và tự gọi họ khi trạng thái thay đổi. Bạn gặp pattern này hàng ngày: addEventListener, subscribe của Redux, hook của webhook.

// File: observer.js
// Publisher giữ danh sách subscriber
class OrderNotifier {
  constructor() { this.listeners = new Set(); }
  subscribe(fn) { this.listeners.add(fn); }
  emit(order) { this.listeners.forEach((fn) => fn(order)); }
}

const notifier = new OrderNotifier();
notifier.subscribe((o) => sendEmail(o));
notifier.subscribe((o) => logActivity(o));
notifier.emit({ id: 1, total: 299000 });

Strategy: đổi hành vi mà không đổi code

Tách một thuật toán thành các “chiến lược” hoán đổi được. Thay vì chồng if/else trong hàm tính phí, mỗi cách tính là một object truyền vào.

// File: strategy.js
// Tránh: if (voucher === "sale") ... else if (voucher === "blackfriday") ...

const discounts = {
  none:     (p) => p,
  sale10:   (p) => p * 0.9,
  blackFry: (p) => (p > 100000 ? p - 50000 : p * 0.85),
};

// Chọn strategy bằng một dòng, thêm loại mới không đụng code cũ
const finalPrice = discounts[order.voucher](order.subtotal);

• Biết module JS là singleton sẵn
• Dùng Factory khi logic tạo phức tạp
• Nhận diện Observer trong addEventListener
• Thay if/else bằng Strategy khi danh sách dài